Doświadczenie wykazuje, że kara i przymus jako czynniki hamujące są mniej skuteczne niż nagroda i oddziaływanie przyjemne, zgodnie z naturalnymi skłonnościami. Nauczyć można tylko przez stosowanie nagród, natomiast kary mogą być pomocne przy oduczaniu. Przewodnik powinien się zastanowić, jakie instynkty można u psa pobudzić, by osiągnąć zamierzony cel, a jakie stłumić. Uświadomiwszy sobie cel, łatwiej znajdzie środki do jego realizacji.
Pozostaje do omówienia jeszcze jeden problem. Kiedy należy rozpocząć wychowanie i naukę? Otóż nie można tu wyznaczyć ogólnej reguły, podobnie zresztą jak u człowieka. Dobrze jest zacząć jak najwcześniej, z chwilą gdy szczenię zostanie odłączone od matki. Im staranniejsze i lepsze jest wstępne wychowanie, tym milszy staje się pies jako towarzysz w domu i w ewentualnej wspólnej pracy i tym łatwiej będzie go układać przy właściwej nauce. Oczywiście wymagania należy stopniować stosownie do wieku pupila. Aby nie nabył on niepożądanych manier, powinien jak najwięcej przebywać w towarzystwie swego pana. Rozwinie się wtedy jego inteligencja i wzmocni przywiązanie. Należy podkreślić, że przyjazny kontakt z człowiekiem powinien zaczynać się jeszcze gdy szczenię jest przy suce. Doświadczenia amerykańskich uczonych, w szczególności Elliota i Scota, wykazały, że psy z miotu chowanego w zupełnej izolacji od człowieka do 14 tygodnia, dożywotnio już były nieoswojone i nieufne, i nie potrafiły dostosować się do ścisłego współżycia z ludźmi. Pfaffenberger twierdzi, że główny rozwój zdolności umysłowych psa odbywa się w okresie 16 tygodni i zaniedbania z tego okresu nie dadzą się później wyrównać. Nie można pominąć także wpływu czynnika wzajemnej sympatii pomiędzy przewodnikiem i psem. Może się to wydać dziwne czytelnikowi nie obytemu z psami, lecz należy pamiętać, że czynnik ten odgrywa bardzo dużą rolę we wzajemnych stosunkach. Jeśli więc nabyty przez Was szczeniak w miarę przedłużającego się współżycia nie przypadnie Wam do serca lub zauważycie, że nie zdołaliście sobie zaskarbić jego zaufania i przywiązania, rozwiążcie ten stosunek nie rokujący niczego dobrego na przyszłość. Być może ten sam pies znajdzie lepszy kontakt z innym panem, a i Wam uda się w innym osobniku nawet tej samej rasy znaleźć sympatyczniejszego partnera. Psy to nie maszyny spod sztancy, lecz żywe indywidualności.