Ewolucja psów domowych przebiegała różnymi drogami. Jeden ze sposobów przekształcania polegał na długotrwałej selekcji w obrębie danej rasy, inny — na krzyżowaniu dwu lub więcej ras (za przykład może posłużyć doberman-pinczer — wynik krzyżowania wielorasowego i żmudnej selekcji), a jeszcze inny — na wychwytywaniu i utrwalaniu efektów mutacji (jamniki). Wszystkie sposoby prowadziły do wytworzenia różnych ras, których usystematyzowanie według typów nie jest takie proste. Do zaciemnienia tej sprawy przyczyniły się również odwieczne wędrówki ludów, którym towarzyszyły psy, a poza tym importy i eksporty praktykowane już w starożytności, nie mówiąc już o zazdrosnym strzeżeniu tajemnic hodowlanych przez wielu dawniejszych „psiarzy”. Wszystko to razem doprowadziło do tak ogromnego „przemieszania” pierwotnych form psa domowego w procesie jego ewolucji w okresie tysiącleci, że nie sposób zorientować się w tym f,galimatiasie”.
Angielski Kennel Klub przyjął systematykę, w której wszystkie rasy psów zostały podzielone na dwie zasadnicze grupy — „spor-ting breeds” i „non sporting breeds”, a te na podgrupy. Do grupy „sporting breeds” Anglicy zaliczają w zasadzie wszystkie psy, które służą lub służyły do jakichkolwiek celów łowieckich. Łowiectwo przy tym ujęte jest jak najszerzej i obejmuje szczucie zwierzyny, pracę polową, tropową i norowca. Zgodnie z tym grupę tę podzielili oni na 3 podgrupy — gończe, myśliwskie i teriery. Druga grupa — „non sporting” obejmuje wszystkie pozostałe, razem z podgrupą karłów.
Proponowano wiele systemów podziału opartego na większych lub mniejszych podobieństwach anatomicznych lub na domniemanym wspólnym pochodzeniu poszczególnych ras. Żaden jednak nie był doskonały i wywoływał wiele sporów.
Ostatnio Międzynarodowa Federacja Kynologiczna (FCI) uchwaliła w 1969 r. na zjeździe w Warszawie swój system podziału zbliżony do angielskiego, według kryterium użytkowości poszczególnych ras. I ten system nie jest idealny, bowiem wiele ras ma tylko historyczne, a nawet zgoła teoretyczne związki z funkcją, którą  się jej przypisuje. Inne w odmianach małych względnie karłowa, tych zostały wyłączone z ich właściwej rodziny i wciągnięte do grupy psów do towarzystwa, jak np. yorkshire terier, i karłowate spa
mele, oderwane od swych kuzynów terierów i spanieli, z którymi niewątpliwie łączy ich wspólne pochodzenie.
Systematyka FCI wprowadziła 4 kategorie i 10 grup (z podgrupami). Wszystkie rasy ustawiono w grupach według ich krajów macierzystych. Aktualnie rejestr FCI obejmuje ponad 300 ras. Rozmiary książki nie pozwalają mi na opis wszystkich ras, często egzotycznych i nie reprezentowanych w Europie nawet przez pojedyncze okazy. Ograniczyłem się przeto do opisu, a czasem nawet tylko wzmianki o tych rasach, które są hodowane w Europie i pojawiają się na wystawach Polski i krajów z nami sąsiadujących